Buğdayın yabani ataları beklenenden daha nadir çıktı
Gelişmiş makine öğrenimi ve iklim modellerini kullanan araştırmacılar, buğday, arpa ve çavdar gibi ürünlerin atalarının 12.000 yıl önce Ortadoğu’da, daha önce düşünüldüğünden muhtemelen çok daha dar bir alana yayıldığını gösterdi. Bu durum, erken bitki evcilleştirmesi ve tarımın coğrafyasına dair geleneksel varsayımlara meydan okuyor.
Open Quaternary dergisinde yayımlanan yeni bir çalışmada araştırmacılar, Batı Asya’da erken tarımla yakından ilişkili 65 yabani bitki türünün olası eski coğrafi yayılış alanlarını yeniden kurguladı. Bunlar arasında, 10.000 yıldan daha uzun zaman önce tarım devrimini ateşleyen buğday, arpa, çavdar, mercimek ve diğer ürünlerin yabani ataları da yer alıyor.
Çalışmanın baş yazarı Joe Roe, “İlk tarım toplumları yaklaşık 12.000 yıl önce Ortadoğu’da kuruldu. Bunu, arkeologların kazılarda ortaya çıkardığı eserlerden, tohumlardan ve hayvan kemiklerinden biliyoruz. Ancak bu bölgelerdeki doğal arka plan bitki örtüsü hakkında pek az şey biliyoruz. Bu da Neolitik insanların daha sonra evcilleştirdikleri bitkileri tam olarak nerede bulduklarını da bilmediğimiz anlamına geliyor” diyor.
(İlgili: Buğday Ne Zaman Evcilleştirildi? Buğdayın Tarihçesi ve Kökeni)
Roe, “Yeni verilerimize göre, modern tarım için buğday, çavdar ve arpa gibi en önemli bitkilerden bazılarının ataları beklediğimiz yerlerde yetişmiyordu ve ayrıca düşündüğümüz kadar geniş bir alana yayılmamıştı” diye ekliyor.
Roe ile ortak yazar, arkeobotanikçi Amaia Arranz-Otaegui, birçok erken ürün atasının Levant’ın Akdeniz kıyılarında yoğunlaşmış göründüğünü bulduklarında şaşırdıklarını söylüyor. Bu durum, Geç Buzul Çağı’nın oldukça sert iklimi sırasında bu bölgenin bir tür “sığınak” işlevi görmüş olabileceğini düşündürüyor.
Arranz-Otaegui, “Bu, birçok yabani ürünün oldukça soğuk ve kurak koşullara iyi uyum sağladığını ve ilk tarım topluluklarının yerleştiği daha sıcak ve daha nemli iklimin gelişiyle birlikte mutlaka yayılışlarını genişletmediklerini gösteriyor” diyor.
Bu bulgular bir araya geldiğinde, dünyanın en erken tarım bitkilerinin bir zamanlar nerelerde yetiştiğine ve topluluklar toplayıcılıktan tarıma geçerken içinde yaşadıkları manzara türlerine dair şimdiye kadarki en net tabloyu sunuyor.
Yöntemsel bir atılım
Çalışma aynı zamanda araştırmacıların geçmiş ekosistemleri nasıl modellediği konusunda önemli bir ilerlemeye de işaret ediyor. Araştırmacılar, belirli bitki türlerinin bugün nerelerde yetiştiğine dair büyük ve açık veri setlerini, geçmiş küresel iklime ilişkin gelişmiş bilgisayar simülasyonlarıyla birleştirerek, eski bitkilerin muhtemelen nerelerde yetiştiğini gösteren ayrıntılı haritalar oluşturabildi.
Arranz-Otaegui, “Temelde, IPCC’nin gelecekteki iklimimizi öngörmek için kullandığı iklim simülasyonlarının aynısını kullandık; sadece tersine çevirdik ve bunları bu bitkilerin hangi çevre türlerine uyum sağladığını modelleyen bir makine öğrenimi modeliyle birleştirdik” diyor.
Araştırmacılara göre bu modelleme yaklaşımı, erken tarımın ekolojik bağlamını anlamak için yeni bir kanıt hattı sunuyor. Çünkü gömülme, insan faaliyeti ve buluntu toplama yanlılıkları nedeniyle çarpıtılabilen arkeolojik korunuma dayanmadığından, antik bitki çevrelerine dair bağımsız ve tamamlayıcı bir tablo sağlıyor.
İki yazar sonuç olarak, “Bu, dünyanın ilk çiftçilerinin arkasındaki ekolojik zemine açılan tamamen yeni bir pencere sunuyor” diyor.
