Ali Ekber Yıldırım’dan hobi bahçesi ve kaçak yapı uyarısı

Türkiye'de Nisan 2026 itibarıyla sayısı 11 bini aşan hobi bahçesi bulunduğu belirtilse de bu sayının çok daha fazla olduğu biliniyor. Tarım arazilerini betonlaştırdığı gerekçesiyle gündeme gelen bu bahçeler için torba yasa içerisindeki yeni yasal düzenlemeler ve yıkım süreçleriyle birlikte yeni olmayan tartışma süreci başladı. Büyük illerin kırsallarında, kooperatif hissesi veya izinsiz yapılarla kurulan alanlarda tarım arazileri önemli oranda yok edilme tehlikesiyle karşı karşıya kalınıyor.

TBMM'ye sunulan torba yasa teklifi ile tarım arazilerindeki hobi bahçelerine sınırlama getirilmesi hedeflenmekle birlikte siyasi iktidarın çelişkili tutumları sorunun daha karmaşık hale gelmesine neden oluyor. AKP Hükümetinin, hobi bahçelerindeki yapıların yıkılması için yasa, yönetmelik çıkarmasına rağmen, yıkılması bir yana, hobi bahçelerinin sayıları her yıl daha da artıyor. Gittikçe daha da büyüyen bu sorunu tarım yazarı Ali Ekber Yıldırım ile konuştuk.

Yasa ya dar geliyor ya da bol

Hobi bahçeleri ile ilgili tartışmanın yeni olmadığını belirten Yıldırım, “Bundan 6 yıl önce 4 Kasım 2020 Tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7255 Sayılı Gıda, Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun ile hobi bahçelerindeki yapıların yıkılmasına karar verilmiş ve büyük tartışmaya neden olmuştu. Bu torba yasa, 2005 yılında kabul edilen 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Yasası’nın ilgili maddelerinin yeniden düzenlenmesini kapsıyordu. Ancak yasa uygulanmadığı ve tarım toprakları amaç dışı kullanıldığı için 2020 yılında bu kez torba yasa ile yeni düzenlemeler yapıldı, cezalar artırıldı. Ancak bu yasa da tarım arazilerini korumaya yetmedi. Tarım ve Orman Bakanlığı yasa ile koruyamadığı arazileri yıllar sonra çıkardığı yönetmeliklerle korumaya çalışıyor. Bunun da başarı şansı yok. Çünkü, bakanlık sahaya hakim değil. Ankara’da masa başında dikilen elbise sahaya ya dar geliyor ya da bol” dedi.

Çiftçi tarımdan uzaklaştığı için tarlasını hobi bahçesine satıyor

Hobi bahçelerinin büyük bölümünün verimli tarım arazilerine kurulu olduğunu söyleyen Yıldırım, “Bu araziler kimden alındı? Çiftçi neden verimli arazisini hobi bahçesi kuran emlakçılara, kooperatif adı altındaki rantçılara sattı? Neden üretim yapmak yerine tarlasını satıp o alanların ranta dönüşmesine izin verdi? Bu soruların kısa ve net yanıtı; çiftçi üreterek para kazanamadığı için toprağı elinden çıkardı. Ayrıntısına gelince; artan üretim maliyetleri karşısında ürettiği ürün para etmeyen çiftçi tarlasını elinden çıkarmak zorunda kalıyor. Asıl işin can alıcı yeri burası. Yani çiftçi ürettiğinden para kazanamadığı için bir emlakçı gelip biraz da yüksek bir fiyat verince çiftçi yıllarca üretim yapacağı toprağını elinden çıkarmak zorunda kalıyor. Yani yıllarca ektiği üründen alacağı paradan daha fazlasına ve geleceği de umutsuz gördüğü için araziyi elinden çıkarıyor. Tarımda yaşanan bu yüksek maliyet düşük fiyat politikası sona ermedikçe daha çok çiftçi arazisini elden çıkarır ve hobi bahçesi veya başka amaçlarla kullanılır” diye konuştu.

Verimli arazilere hobi bahçesi kuran belediyeler var

Verimli arazilere hobi bahçeleri kuran belediyelerin olduğunu belirten Yıldırım, “Hobi bahçesi satın alan ve gerçekten orada kendi ihtiyacı olan sebzeyi, meyveyi üretenler olduğu gibi, havuzlu, otoparklı hobi bahçesi olanlar da var. Bunları da birbirinden ayırmak gerekir. Hobi bahçeciliği tümden red edilecek bir uygulama değil. Doğru yerde ve amacına uygun olarak yapılan hobi bahçeciliği desteklenmeli.

Almanya’da bunun örneği var. Kuralları belirlenmiş, ağırlıklı olarak kilise ve belediye arazilerine yapılan 1,4 milyon hobi bahçesi var. Hobi bahçeleri ile ilgili derneklerin oluşturduğu 19 hobi bahçesi federasyonu var. Federal Küçük Bahçe Yasası var. Her şey yasaya bağlanmış ve herkes yasaya uyuyor. Orda kimse verimli tarım arazilerine hobi bahçesi kurmuyor, kuramıyor. Türkiye’de her işte olduğu gibi bu konuda da başıboşluk var. Verimli tarım arazilerine toplu konut yapar gibi hobi bahçeleri kuran belediyeler var.” bilgisini paylaştı.

Yönetmelik yayınlamakla hobi bahçeleri sorunu çözülmez

Yasa çıkarmakla, yönetmelik yayınlamakla hobi bahçeleri ile ilgili sorun çözülemeyeceğini dile getiren Yıldırım, “Bugünkü şartlarda yapılan hobi bahçelerindeki yapıları yıkmak, bahçeyi eskisi gibi tarım arazisine dönüştürmek mümkün değil. Eski haline getirilse bile orada kim tarım yapacak? Nitekim yaşanan tartışmalar üzerine Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talimatı ile bir komisyon kurulduğu ve yeni bir yol arayışına gidildiği ifade ediliyor. Umarım bu yeni yol imar barışı değildir. İmar barışının dile getirilmesi bile hobi bahçesi sayısını daha çok artırır. Çözüm, sahada aranmalı. Öncelikle hobi bahçeleri ile ilgili durum tespiti yapılmalı. Ne kadarı verimli tarım arazilerinde, ne kadarı artık tarım arazisi olma vasfını yitirmiş alanlarda? Yıkılırsa ekonomik ve sosyal maliyeti ne olur? Yıkılmazsa ne olur? Gibi sorulara yanıt verilerek yola çıkılmalı.” ifadesini kullandı.

Tarım yazarı Ali Ekber Yıldırımın önerileri;

Verimli tarım arazilerinde çiftçinin para kazanacağı ve üretime devam edeceği bir tarım politikası uygulanmalı.

Almanya örneği incelenerek uygun alanlarda, kuralları belirlenmiş ve yasalardan taviz vermeden, verimli tarım arazileri yerine belediye ve hazineye ait arazilerde hobi bahçeciliğinin yapılması sağlanabilir.

Sorun sadece hobi bahçeleri değil, asıl madencilik, enerji, kamu yatırımları, turistik tesisler ve benzeri yatırımlar için tarım toprakları feda edilmemeli.

Tarımda yaşanan bu yüksek maliyet, düşük fiyat politikası sona ermeli çiftçinin arazisini elden çıkarmaması için desteklenmeli.